Rozszyfrowanie umowy Trumpa z Iranem: Ustępstwa, zwycięstwa i co nadal pozostaje nierozwiązane

WASZYNGTON, 16 czerwca — Zawierając porozumienie ramowe w sprawie układu pokojowego z Iranem, prezydent USA Donald Trump mógł znaleźć sposób na stopniowe wycofanie się z niepopularnej wojny, jednocześnie kierując globalne rynki na ścieżkę obniżenia cen energii, które gwałtownie wzrosły podczas kryzysu.

Jednak zgodził się na umowę, która wydaje się nie spełniać wielu celów wytyczonych przez niego na początku konfliktu, co potencjalnie naraża go na ataki ze strony jastrzębi we własnej partii i sprawia, że Stany Zjednoczone wypadają strategicznie gorzej niż przed przystąpieniem do wojny.

Ponad trzy miesiące po ataku na Republikę Islamską Trump w niedzielę zatwierdził „memorandum of understanding", które stanowi jak dotąd najbardziej znaczący przełom w rozmowach pokojowych, obejmujący zobowiązanie Iranu do ponownego otwarcia Cieśniny Ormuz, co mogłoby pomóc obniżyć wysokie ceny benzyny w USA.

Jednocześnie wynegocjowany przy mediacji Pakistanu układ – którego treść nie została natychmiast ujawniona – najwyraźniej wymaga również znaczących ustępstw ze strony USA, w tym odroczenia rozmów na temat zakończenia irańskiego programu nuklearnego, głównego deklarowanego celu wojennego Trumpa.

Poszukiwanie przez Trumpa planu wyjścia z konfliktu nasiliło się w obliczu rosnącej presji na zakończenie wojny, która pochłonęła tysiące ofiar, przyniosła ekonomiczne cierpienie w kraju i obniżyła jego notowania zaledwie kilka miesięcy przed listopadowymi wyborami śródkadencyjnymi w USA. Jego Partia Republikańska zmaga się z utrzymaniem kontroli nad Kongresem.

W przeddzień niedzielnego ogłoszenia jego wysiłki napotykały jednak już na opór ze strony waszyngtońskich jastrzębi wobec Iranu, którzy ostrzegali przed zbyt dużymi ustępstwami na rzecz Teheranu.

„Umowa z Islamską Republiką Iranu jest już zakończona. Gratulacje dla wszystkich!" — napisał Trump w mediach społecznościowych w dniu swoich 80. urodzin. Wkrótce potem Iran potwierdził zawarcie porozumienia, które ma zostać podpisane w piątek, choć pozostawi wiele kluczowych kwestii bez odpowiedzi.

Obie strony przedstawiają niekiedy sprzeczne interpretacje ram porozumienia, które ma przedłużyć obecne zawieszenie broni o 60 dni, aby umożliwić szczegółowe rozmowy zmierzające do trwałego zakończenia wojny, która wywołała bezprecedensowy globalny wstrząs w dostawach energii.

Trump stoi również w obliczu perspektywy, że USA będą wyglądać na osłabione, podczas gdy Iran, choć poważnie poturbowany militarnie i gospodarczo, może w efekcie zyskać większą siłę przetargową — twierdzą analitycy.

Choć nie ma wątpliwości, że uderzenia USA i Izraela poważnie zdegradowały możliwości militarne Iranu, Teheran pokazał, że jest w stanie przetrwać atak, jednocześnie kontrolując jedną piątą światowych dostaw ropy i gazu.

Biały Dom nie odpowiedział na pytania Reutersa w związku z tą sprawą.

Część celów Trumpa niezrealizowana

Trump, który ubiegał się o drugą kadencję z obietnicami unikania zagranicznych interwencji i skupienia się na ekonomicznych troskach Amerykanów, przedstawił wynik jako donośne zwycięstwo USA — mimo że Iran wysunął podobne twierdzenia.

Mimo to ⁠większość analityków zgadza się, że Trump — który niegdyś domagał się od Iranu „bezwarunkowej kapitulacji" — natknął się na przeszkody w realizacji wielu swoich często zmieniających się celów wojennych.

Teokratyczny rząd Iranu, do obalenia którego Trump nawoływał Irańczyków na początku konfliktu, pozostaje w dużej mierze nienaruszony, a przywódcy, którzy zastąpili zabitych w wspólnych uderzeniach USA i Izraela, wydają się jeszcze ⁠bardziej radykalni. Nie zostały również spełnione jego wcześniejsze żądania, aby Iran zdemontował ⁠swój program pocisków balistycznych i zaprzestał wspierania regionalnych bojówek. Mimo to ⁠pewien urzędnik USA poinformował dziennikarzy, że wstępna umowa realizuje podstawowe cele Trumpa.

Ponadto memorandum of understanding nie rozwiązuje w pełni kwestii zapasów irańskiego uranu wzbogaconego do poziomu bliskiego broni jądrowej.

Trump napisał w mediach społecznościowych w sobotę, że USA wkroczą, zabiorą materiał i „rozcieńczą i zniszczą go", nie podając jednak żadnego harmonogramu. Irański urzędnik mówił jedynie o zgodzie Iranu na samodzielne „rozcieńczenie" zapasów, jednak bez określenia mechanizmu realizacji.

„Ta umowa jest prawdopodobnie najlepszym możliwym wynikiem w celu zapobieżenia dalszemu konfliktowi, ale nie jest ⁠lepsza od tego, co można było osiągnąć, gdyby Stany Zjednoczone od samego początku postawiły na dyplomację zamiast na wojnę" — powiedziała Victoria Taylor, była zastępca sekretarza stanu, obecnie związana z think tankiem Atlantic Council.

Nie jest również jasne, czy ostateczna umowa będzie lepsza od tej, którą były prezydent Barack Obama zawarł z Iranem w 2015 roku w celu ograniczenia jego programu nuklearnego i którą Trump anulował w 2018 roku podczas swojej pierwszej kadencji.

Urzędnicy USA nalegali, że wszelkie odmrożenie miliardów dolarów irańskich funduszy lub złagodzenie sankcji będzie stopniowe i uzależnione od spełnienia przez Teheran określonych wymogów. Iran dał do zrozumienia, że oczekuje pewnych środków finansowych i ulg sankcyjnych z góry.

Otwierając drzwi do takich działań, Trump może narazić się na zarzuty, które od dawna kierował pod adresem Obamy — o zapewnienie Iranowi finansowego koła ratunkowego pomagającego sfinansować jego ambicje nuklearne i inne zagrożenia dla bezpieczeństwa.

Irańskie zagrożenie pozostaje

Trump i jego współpracownicy chwalą jako wielkie osiągnięcie to, co określają jako ⁠zobowiązanie Iranu do nigdy niepozyskania broni nuklearnej.

Teheran deklarował jednak od lat, że zawsze będzie przestrzegał islamskiego dekretu wydanego przez byłego Najwyższego Przywódcę, ajatollaha Alego Chameneiego — zabitego w nalocie na początku wojny — zakazującego budowy bomby.

Choć memorandum of understanding wzywa Iran do szybkiego zniesienia ograniczeń w żegludze przez cieśninę, a USA do zniesienia ⁠morskiej blokady irańskich portów, Teheran obstaje przy tym, że musi zachować rolę w zarządzaniu tym strategicznym szlakiem wodnym, której nie miał przed wojną.

Samo ponowne otwarcie cieśniny przywróciłoby jedynie status quo sprzed konfliktu. „Iran udowodnił, ⁠że nawet będąc w wyraźnie osłabionym ⁠stanie, może zamknąć Cieśninę Ormuz według własnego uznania. To się nie zmieni" — powiedział Jon Alterman z waszyngtońskiego think tanku Center for Strategic and International Studies.

Wojna rozpoczęta przez Trumpa pochłonęła tysiące ofiar, głównie w Iranie i Libanie, gdzie doszło do wznowienia walk między Izraelem a sprzymierzonymi z Iranem bojownikami Hezbollahu. Konflikt pochłonął również życie 13 amerykańskich żołnierzy.

Koszty operacji wojskowej USA sięgnęły dziesiątek miliardów dolarów, ​a zapasy amunicji zostały uszczuplone. Doszło też do pogłębiających się napięć między USA a europejskimi sojusznikami, którzy nie zostali ‌skonsultowani przed przystąpieniem Trumpa do wojny. Kolejnym wyzwaniem dla Trumpa jest premier Izraela Benjamin Netanjahu, który zawarł z nim bliski sojusz wojenny, ale oświadczył, ​że jego kraj nie będzie stroną memorandum of understanding. Obaj przywódcy starli się ​w niedzielę w kwestii trwającej kampanii militarnej Izraela w Libanie.

Sojusznicy Waszyngtonu w Zatoce Perskiej, będący celami irańskich ataków rakietowych i dronowych, naciskali na pokojowe rozwiązanie, ale teraz stają wobec perspektywy zranionego sąsiada, który wciąż jest w stanie zagrażać im swoim pozostałym arsenałem. — Reuters