Ngân hàng trung ương Nigeria hạn chế các công ty thanh toán thống trị người tiêu dùng và người bán hàng

Ngân hàng Trung ương Nigeria (CBN) đã ban hành các quy tắc cấu trúc thị trường mới nhằm ngăn chặn bất kỳ tổ chức tài chính nào thống trị cả mảng thanh toán tiêu dùng lẫn thanh toán thương nhân.

Trong một thông tư ban hành vào thứ Hai, cơ quan quản lý cho biết bất kỳ tổ chức tài chính được cấp phép nào kiểm soát hơn 25% thị trường phát hành cho người tiêu dùng sẽ bị giới hạn tối đa 15% thị phần trong các hoạt động chấp nhận thanh toán thương nhân.

Quy tắc này ra đời trong bối cảnh các ngân hàng và công ty fintech mở rộng ra ngoài lĩnh vực truyền thống để phục vụ cả người tiêu dùng lẫn thương nhân. Khung quy định mới của cơ quan quản lý được thiết kế để ngăn bất kỳ tổ chức nào trở thành cổng thanh toán không dùng tiền mặt thống lĩnh, từ đó giảm thiểu tình trạng tập trung và rủi ro hệ thống trong hệ sinh thái thanh toán. 

"Bất kỳ tổ chức tài chính được cấp phép nào tham gia vào hoạt động chấp nhận thanh toán thương nhân, dù hoạt động độc lập hay là một phần của nhóm các tổ chức liên quan, mà nắm giữ hơn hai mươi lăm phần trăm (25%) thị phần trong các hoạt động chấp nhận thanh toán thương nhân trong bất kỳ kỳ mười hai tháng liên tiếp nào, sẽ không được nắm giữ hơn mười lăm phần trăm (15%) thị phần trong các hoạt động phát hành cho người tiêu dùng trong cùng kỳ đó," CBN cho biết trong thông tư.

Phát hành cho người tiêu dùng đề cập đến các dịch vụ cho phép người tiêu dùng thực hiện thanh toán, bao gồm tài khoản ngân hàng, thẻ thanh toán, ví điện tử và các công cụ thanh toán khác. Chấp nhận thanh toán thương nhân là cơ sở hạ tầng cho phép doanh nghiệp nhận thanh toán, bao gồm cổng thanh toán, dịch vụ Điểm bán hàng (PoS) và hệ thống quyết toán thương nhân.

Quy tắc này có hiệu lực vào ngày 31 tháng 12 năm 2026, được thiết kế nhằm ngăn chặn tình trạng tập trung quá mức trong hệ sinh thái thanh toán kỹ thuật số đang phát triển nhanh chóng của Nigeria, vốn đã xử lý ₦1,2 triệu tỷ ($884,78 tỷ) trong năm 2025.

Động thái này có tác động đáng kể đến các công ty fintech lớn như Paystack, Flutterwave và Moniepoint, nhiều công ty trong số đó đã dành nhiều năm xây dựng hoạt động kinh doanh thanh toán thương nhân mạnh mẽ và ngày càng mở rộng sang các dịch vụ ngân hàng hướng đến khách hàng. Vào tháng Một, Paystack đã mua lại Ladder Microfinance Bank, và vào tháng Tư, Flutterwave đã có được giấy phép MFB sau khi mua lại startup open banking Mono, khi các công ty fintech chuyển hướng sang việc chuyển đổi người dùng thanh toán thành khách hàng ngân hàng.

Các ngân hàng truyền thống như United Bank for Africa cũng có thể bị ảnh hưởng nếu họ tìm cách xây dựng thị phần đáng kể trong mảng chấp nhận thanh toán thương nhân trong khi vẫn duy trì vị thế thống lĩnh trong lĩnh vực ngân hàng tiêu dùng. 

CBN cho biết các yêu cầu mới được đưa ra nhằm đáp lại những lo ngại về tình trạng tập trung thị trường, sự phụ thuộc vận hành và sự xuất hiện của các nhà khai thác có sự hiện diện thị trường đáng kể trong các hoạt động thanh toán chủ chốt.

Các hạn chế sẽ áp dụng không chỉ với từng công ty riêng lẻ mà còn với các nhóm tổ chức liên quan. Các tổ chức tài chính không thể lách quy tắc bằng cách tách biệt các mảng kinh doanh tiêu dùng và thương nhân thành các công ty con khác nhau trong khi vẫn duy trì quyền sở hữu hoặc kiểm soát chung.

"Tất cả các tổ chức được quản lý phải nộp báo cáo thị phần hàng tháng theo các mẫu và thời hạn quy định," CBN cho biết trong thông tư.

Các giới hạn thị phần là một phần trong bộ cải cách rộng hơn nhắm vào ngành thanh toán. CBN cũng yêu cầu các ngân hàng và công ty fintech công khai chủ sở hữu thụ hưởng cuối cùng của các cổ phần đáng kể, đồng thời thúc đẩy các nhà khai thác sử dụng cơ sở hạ tầng đám mây trong nước như một phần trong nỗ lực tăng cường giám sát và nội địa hóa dữ liệu thanh toán quan trọng.

Các quy tắc này cho thấy cơ quan quản lý ủng hộ một thị trường phân mảnh hơn, nơi cạnh tranh được duy trì trên cả hai phía của hệ sinh thái thanh toán.

"CBN sẽ giám sát việc tuân thủ các quy định của thông tư này và có thể, khi cần thiết, áp đặt các biện pháp xử phạt giám sát theo luật pháp, quy định và hướng dẫn hiện hành," cơ quan quản lý bổ sung.