[Time Trowel] Kiedy założenia stają się historią na tarasach ryżowych Ifugao

Kielnia (/ˈtraʊ.əl/), w rękach archeologa, jest jak zaufany pomocnik – mały, lecz potężny instrument, który odkrywa starożytne tajemnice, jedno precyzyjne kopnięcie na raz. To Sherlock Holmes wykopaliska, ujawniający wskazówki o przeszłości przy każdym delikatnym pociągnięciu.

Obecne debaty wokół kursów Kształcenia Ogólnego (GE) na Filipinach pokazują, dlaczego nauka historii zasługuje na uwagę. Historia to nie tylko zapamiętywanie dat czy powtarzanie znanych narracji. Chodzi o badanie tego, jak wiedza jest tworzona, kto ją tworzy i jakie dowody wspierają powszechnie akceptowane twierdzenia.

Weźmy na przykład utrwalone przekonanie, że Tarasy Ryżowe Ifugao mają 2000 lat.

Najnowsze badania archeologiczne sugerują, że Tarasy Ryżowe Ifugao są znacznie młodsze niż powszechnie powtarzane twierdzenie. Jednak wielu Filipińczyków nadal uczy się tej starszej daty z podręczników, kampanii turystycznych, dokumentów i mediów społecznościowych. Wielu naukowców i instytucji nadal z przekonaniem powtarza to twierdzenie, mimo że dziesięciolecia badań archeologicznych już go nie potwierdzają.

Dlaczego powinniśmy przejmować się tą debatą? Ponieważ rozumienie historii wymaga również rozumienia historyków i archeologów, którzy ją napisali, założeń kształtujących ich argumenty oraz dowodów, których używali — lub nie używali — na poparcie swoich wniosków.

Niniejsza kolumna analizuje luki w zapisach archeologicznych, historycznych i tradycji ustnej, które miałyby potwierdzać długą historię tarasów, a także przygląda się naukowcom, którzy pierwotnie argumentowali za taką starożytnością.

Od wielu lat Marlon Martin i ja piszemy o tarasach oraz o rosnących dowodach wskazujących na nowszą historię budowy mokrych tarasów ryżowych w Ifugao. Powrót do tej historii może być dla niektórych niewygodny, ponieważ tarasy są ściśle związane z pojęciami dziedzictwa i tożsamości. Ale archeologia polega na badaniu dowodów, zadawaniu pytań i rewidowaniu interpretacji, gdy nowe informacje podważają starsze idee. Ponowne zbadanie historii tarasów nie umniejsza ich znaczenia ani osiągnięć ludu Ifugao.

Wczesni uczeni, tacy jak Roy F. Barton i H. Otley Beyer, twierdzili, że tarasy zostały zbudowane 2000 do 3000 lat temu. Jednak twierdzenia te stały się popularne, zanim archeolodzy mieli bezpośrednie dowody naukowe na ich poparcie. Zamiast tego tarasy zostały dopasowane do szerszych idei dotyczących migracji i cywilizacji. W tamtych czasach niektórzy uczeni wierzyli, że społeczeństwa rozwijają się etapami od „prymitywnych" do „zaawansowanych". Idee te wpłynęły na sposób, w jaki interpretowali historię Filipin. To tło jest istotne, ponieważ nauka jest kształtowana przez politykę i idee swoich czasów. Jeśli zignorujemy tę historię, przestaniemy pytać, jak w ogóle powstały te wnioski.

Dziś wielu naukowców z dziedziny archeologii, antropologii, językoznawstwa, historii i genetyki skrytykowało lub porzuciło Teorię Fal Migracji Beyera. Teoria ta odzwierciedlała myślenie z początku XX wieku, które szeregowało społeczeństwa według rzekomo wyższych poziomów cywilizacji. Używała również kategorii rasowych, które dzieliły ludzi na grupy „prymitywne" i „zaawansowane". A jednak dyskusje o tarasach nadal często powtarzają wnioski Beyera, jakby były niepodważalnymi faktami.

Dobra nauka wymaga weryfikowania twierdzeń na podstawie dowodów, a nie traktowania wcześniejszych interpretacji jako ustalonej prawdy. W przeciwnym razie interpretacje mogą przetrwać długo po tym, jak dowody je wspierające zostały zakwestionowane. Ważne jest również pytanie, czy te twierdzenia pozostały wpływowe częściowo dlatego, że pochodziły od amerykańskich uczonych w okresie kolonialnym, kiedy władza kolonialna silnie kształtowała to, co uznawano za oficjalną wiedzę na Filipinach.

Model długiej historii pokazuje, jak działały te kolonialne i intelektualne ramy. Pojęcie to nie zaczęło się od wykopalisk archeologicznych ani naukowych metod datowania. Zamiast tego wyrosło z wrażeń wczesnych uczonych, takich jak Barton. W 1919 roku, po zobaczeniu tarasów w miejscach takich jak Asin, Hapao i Banaue, Barton napisał, że tarasy wyglądały tak imponująco, że wydawały się być „dziełem dziesiątek wieków". Ponieważ uważał, że Ifugao używali jedynie prostych narzędzi, założył, że nie mogli w krótkim czasie przekształcić zboczy górskich. Z tej intuicji wyciągnął wniosek, że Ifugao musieli zbudować tarasy co najmniej 2000 lat temu. Później Beyer włączył tę ideę do swojej Teorii Fal Migracji. Interpretacje te odzwierciedlały przekonania swoich czasów, w tym kolonialne założenia dotyczące ludów rdzennych i technologii.

W modelu Beyera historia Filipin była wyjaśniana jako seria migracyjnych „fal", przy czym każda grupa rzekomo wnosiła wyższy poziom kultury i cywilizacji do archipelagu. Beyer zaklasyfikował Ifugao jako część drugiej fali „Malajów", którzy zostali zepchnięci w góry, gdy późniejsze grupy zasiedliły niziny. Ponieważ uważano, że Ifugao żyli na Kordelierach przez tysiące lat, tarasy również uznano za starożytne. W ten sposób datowanie tarasów zostało powiązane z teorią migracji, której wielu współczesnych naukowców już nie akceptuje. Jeśli jednak Teoria Fal Migracji została już odrzucona przez wielu uczonych, dlaczego nadal trzymamy się modelu długiej historii, który z niej wyrósł?

Innymi słowy, idea, że tarasy były starożytne, pojawiła się przed jakimikolwiek bezpośrednimi dowodami archeologicznymi na jej poparcie.

Dokumentacja historyczna również rodzi pytania dotyczące modelu długiej historii. Hiszpańscy kronikarze pisali o wielu częściach północnego Luzonu począwszy od XVI i XVII wieku. Gdyby masywne tarasy ryżowe istniały już przez 2000 lat, historycy spodziewaliby się bardziej szczegółowych wczesnych opisów. Przecież tak rozległy krajobraz rolniczy byłby czymś wartym opisania. Jednak szczegółowe relacje pojawiły się zaskakująco późno. Najwcześniejszy znany hiszpański opis tarasów pochodzi dopiero z 1801 roku, kiedy Fray Juan Molano opisał krajobraz w liście. Dla tak dużego i imponującego systemu rolniczego milczenie wcześniejszych zapisów jest trudne do wyjaśnienia.

Poza dokumentacją, szerszy obraz dowodowy pozostaje słaby. Żadne dowody archeologiczne, historyczne, środowiskowe ani z tradycji ustnej nie potwierdzają jednoznacznie chronologii 2000 lat dla tarasów. A jednak twierdzenie to nadal krąży jako fakt, bronione silniej niż same dowody.

Mimo to nic z tego nie umniejsza znaczenia tarasów ani osiągnięć ludu Ifugao. Archeologia przedstawia bardziej aktywny i złożony obraz rdzennej inżynierii i adaptacji na Kordelierach. Tarasy nie muszą mieć 2000 lat, aby pozostać niezwykłymi.

Pierwszy archeolog, który systematycznie pracował w tym regionie, Robert F. Maher, już w latach 70. XX wieku zakwestionował model długiej historii. Maher doszedł do wniosku, że „idea, iż budowa wielkich systemów tarasów Ifugao musiała trwać tysiące lat, nie wydaje się już możliwa do obrony". Jego praca uwypukliła, jak trudne jest datowanie tarasów rolniczych i pokazała, dlaczego archeolodzy opierają się na wielu liniach dowodów, w tym archeologii, tradycjach ustnych, analizie przestrzennej i danych środowiskowych, aby lepiej zrozumieć historię Tarasów Ryżowych Ifugao.

Ta debata pokazuje również, dlaczego nauka historii pozostaje wartościowa, szczególnie na kursach Kształcenia Ogólnego. Historia uczy studentów oceniania dowodów, kwestionowania założeń i badania, jak polityka, kolonializm, nacjonalizm i ideologia kształtują interpretacje przeszłości. W dobie dezinformacji, algorytmów mediów społecznościowych i powielanych twierdzeń historycznych zdolność do krytycznego badania dowodów staje się coraz bardziej niezbędna. – Rappler.com

Stephen B. Acabado jest profesorem antropologii na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles. Kieruje Projektami Archeologicznymi Ifugao i Bicol, programami badawczymi angażującymi interesariuszy społeczności. Dorastał w Tinambac, Camarines Sur.